Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартларини тасдиқлаш тўғрисида

«Таълим тўғрисида»ги ва «Кадрлар тайёрлаш миллий дастури тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонунларига мувофиқ, умумтаълим фанларини ўқитишнинг узлуксизлиги ва изчиллигини таъминлаш, замонавий методологиясини яратиш, умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими давлат таълим стандартларини компетенциявий ёндашув асосида такомиллаштириш, ўқув-методик мажмуаларнинг янги авлодини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий этишни ташкил этиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар:

Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандарти 1-иловага мувофиқ;

Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандарти 2-иловага мувофиқ;

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг умумтаълим фанлари бўйича малака талаблари 3-иловага мувофиқ;

Академик лицей ва касб-ҳунар коллежи дипломларининг давлат намуналари 4-иловага мувофиқ;

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари учун умумтаълим фанларидан ўқув-методик мажмуаларнинг янги авлодини ишлаб чиқишга қўйиладиган умумий талаблар 5-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Белгилаб қўйилсинки:

умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартлари 2017-2018 ўқув йилидан бошлаб босқичма-босқич амалиётга жорий этилади;

умумтаълим мактабларининг бошланғич синфлари учун филология фанлари ва аниқ фанлар бўйича машқ дафтарларини нашр этиш ҳамда етказиб бериш Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги Республика мақсадли китоб жамғармасини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2006 йил 1 июндаги ПҚ-363-сон қарорида белгиланган дарсликларни нашр этиш ҳамда етказиб беришни молиялаштириш тартибига асосан, мультимедиали диск иловаси билан таъминлаш эса — ўқитувчиларни ўқув-методик қўлланмалар билан таъминлаш тартиби асосида амалга оширилади.

3. Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳамда Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази:

икки ой муддатда умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартлари талаблари асосида ўқув дастурларини янгидан ишлаб чиқиб, белгиланган тартибда тасдиқласинлар ҳамда умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларига етказсинлар;

Ўзбекистон матбуот ва ахборот агентлиги билан биргаликда уч ой муддатда яратилаётган ўқув-методик мажмуаларнинг ўқувчиларни мантиқий фикрлашга ундайдиган, расмларга бой, замонавий матбаа талабларига жавоб берадиган шаклларда чоп этилишини таъминласинлар;

умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартлари ва ўқув дастурларини амалиётга самарали жорий этиш юзасидан тегишли мутахассислар учун 2017-2018 ўқув йилидан бошлаб мақсадли ўқувлар ташкил этсинлар ҳамда педагог ходимларни қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш курслари дастурлари ва ўқув модулларининг қайта кўриб чиқилишини таъминласинлар.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Маданият вазирлиги, Жисмоний тарбия ва спорт давлат қўмитаси, Ўзбекистон Бадиий академияси ҳамда манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда 2017-2018 ўқув йилига қадар академик лицейларнинг таълим йўналишлари ва касб-ҳунар коллежларининг тайёрлов йўналишлари бўйича малака талаблари, ўқув режалари ва дастурларини ишлаб чиқсин ва белгиланган тартибда тасдиқласин.

5. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги Халқ таълими вазирлиги, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази тақдим этган харажатлар сметалари асосида умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартлари, академик лицейларнинг таълим йўналишлари ва касб-ҳунар коллежларининг тайёрлов йўналишлари бўйича малака талабларини, ўқув режалари ва дастурларини, академик лицей ва касб-ҳунар коллежи дипломлари бланкаларини чоп этиш учун сарфланадиган маблағларни белгиланган тартибда ажратсин.

6. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 6-иловага мувофиқ айрим қарорларига ўзгартиришлар киритилсин.

7. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 7-иловага мувофиқ айрим қарорлари 2020 йил 1 сентябрдан бошлаб ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

8. Вазирликлар ва идоралар ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсинлар.

9. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Вазирлар Маҳкамасининг Таълим ва илм-фан масалалари ахборот-таҳлил департаментига юклансин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2017 йил 6 апрель,

187-сон

Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 6 апрелдаги 187-сон қарорига
1-ИЛОВА

Умумий ўрта таълимнинг

ДАВЛАТ ТАЪЛИМ СТАНДАРТИ

1-боб. Асосий қоидалар

1. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандарти (кейинги ўринларда давлат таълим стандарти деб аталади) давлат таълим стандартининг мақсад ва вазифаларини, асосий принципларини, таркибий қисмларини, давлат таълим стандартларини жорий этиш ҳамда давлат таълим стандартлари талабларига риоя этилишини назорат қилиш тартибини белгилайди.

2. Давлат таълим стандартини ишлаб чиқиш қуйидаги ҳужжатларга асосланади:

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси;

«Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни;

«Кадрлар тайёрлаш миллий дастури тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Узлуксиз таълим тизими учун давлат таълим стандартларини ишлаб чиқиш ва амалда жорий этиш тўғрисида» 1998 йил 5 январдаги 5-сон қарори;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Узлуксиз таълим тизимининг чет тиллар бўйича давлат таълим стандартини тасдиқлаш тўғрисида» 2013 йил 8 майдаги 124-сон қарори;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Умумий ўрта таълим тўғрисидаги низомни тасдиқлаш тўғрисида»ги 2017 йил 15 мартдаги 140-сон қарори;

O‘zDSt 1.0-98. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Асосий қоидалар»;

O‘zDSt 1.1-92. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Ўзбекистон Республикаси стандартларини ишлаб чиқиш, мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва рўйхатдан ўтказиш тартиблари»;

O‘z DSt 1.5-93. «Стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатларни кўриб чиқиш, текшириш, ўзгартириш киритиш ва бекор қилиш тартиби»;

O‘z DSt 1157:2008. Ҳужжатларни унификациялаштириш тизими. Ташкилий-фармойиш ҳужжатлар тизими. Ҳужжатларни расмийлаштиришга бўлган талаблар.

O‘z DSt 1.8:2009. Асосий қоидалар. Тавсиялар.

3. Давлат таълим стандартини бажариш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият кўрсатаётган барча умумий ўрта таълим муассасалари учун мажбурийдир.

2-боб. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандартининг мақсад ва вазифалари

4. Давлат таълим стандартининг мақсади — умумий ўрта таълим тизимини мамлакатда амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар, ривожланган хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибалари ҳамда илм-фан ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларига асосланган ҳолда ташкил этиш, маънавий баркамол ва интеллектуал ривожланган шахсни тарбиялашдан иборат.

5. Давлат таълим стандартининг вазифалари қуйидагилардан иборат:

умумий ўрта таълим мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;

миллий, умуминсоний ва маънавий қадриятлар асосида ўқувчиларни тарбиялашнинг самарали шакллари ва усулларини жорий этиш;

ўқув-тарбия жараёнига педагогик ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш, умумий ўрта таълим муассасаларининг ўқувчилари ва битирувчиларининг малакасига қўйиладиган талабларни белгилаш;

кадрларни мақсадли ва сифатли тайёрлаш учун таълим, фан ва ишлаб чиқаришнинг самарали интеграциясини таъминлаш;

таълим ва унинг пировард натижалари, ўқувчиларнинг малака талабларини эгаллаганлик даражасини тизимли баҳолаш тартибини, шунингдек таълим-тарбия фаолияти сифатини назорат қилишнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;

давлат таълим стандартлари талабларининг таълим сифати ва кадрлар тайёрлашга қўйиладиган халқаро талабларга мувофиқлигини таъминлаш.

3-боб. Умумий ўрта таълим давлат таълим стандартининг асосий принциплари

6. Давлат таълим стандарти қуйидаги асосий принципларга асосланади:

ўқувчи шахси, унинг интилишлари, қобилияти ва қизиқишлари устуворлиги;

умумий ўрта таълим мазмунининг инсонпарварлиги;

давлат таълим стандартининг таълим соҳасидаги давлат ва жамият талабларига, шахс эҳтиёжига мослиги;

умумий ўрта таълимнинг бошқа таълим турлари ва босқичлари билан узлуксизлиги ва таълим мазмунининг узвийлиги;

умумий ўрта таълим мазмунининг республикадаги барча ҳудудларда бирлиги ва яхлитлиги;

умумий ўрта таълимнинг мазмуни, шакли, воситалари ва усулларини танлашда инновация технологияларига асосланилганлиги;

ўқувчиларда фанларни ўрганиш ва таълим олишни давом эттириш учун таянч ва фанларга оид умумий компетенцияларни ривожлантиришнинг таъминланганлиги;

ривожланган хорижий мамлакатларнинг таълим соҳасида меъёрларни белгилаш тажрибасидан миллий хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш.

4-боб. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандартининг таркибий қисмлари

7. Давлат таълим стандарти қуйидаги таркибий қисмлардан иборат:

умумий ўрта таълимнинг таянч ўқув режаси;

умумий ўрта таълимнинг ўқув дастури;

умумий ўрта таълимнинг малака талаблари;

баҳолаш тизими.

8. Умумий ўрта таълимнинг таянч ўқув режаси (кейинги ўринларда — таянч ўқув режа деб аталади) умумий ўрта таълим муассасаларида ўқитиладиган ўқув фанлари номи, ўқув юкламасининг минимал ҳажми ҳамда уларнинг синфлар бўйича тақсимоти белгиланган ҳужжат ҳисобланади.

9. Таянч ўқув режа умумий ўрта таълим муассасаларининг дарс жадвалини ишлаб чиқиш учун асос ҳисобланади.

10. Таянч ўқув режа умумтаълим фанлари бўйича белгиланган таълим мазмунини ўқувчига етказиш учун ажратилган ўқув соатлари (давлат ихтиёридаги ва мактаб ихтиёридаги соатлар)нинг минимал ҳажмини белгилайди.

Умумий ўрта таълимнинг таянч ўқув
РЕЖАСИ

Т/р

Ўқув фанлари

Синфлар

Ҳафталик умумий

соат

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Давлат ихтиёридаги соатлар

22

24

26

26

30,5

32,5

33,5

34

36

264,5

1.

Она тили ва адабиёт

8

8

10

10

9

7

5

5

5

67

2.

Ўзбек тили/рус тили

2

2

2

2

2

2

2

2

16

3.

Чет тили

2

2

2

2

3

3

3

3

3

23

4.

Тарих

2

2

3

3

4

14

5.

Давлат ва ҳуқуқ асослари

1

1

2

6.

Иқтисодий билим асослари

1

1

2

7.

Математика

5

5

5

5

5

5

5

5

5

45

8.

Информатика ва ахборот технологиялари

0,5

0,5

0,5

1

2

4,5

9.

Физика

2

2

2

2

8

10.

Кимё

2

2

2

6

11.

Биология

1

2

2

2

2

9

12.

Табииёт ва география

1

1

1

1

1

2

2

2

2

13

13.

Одобнома

1

1

1

1

4

Ватан туйғуси

1

1

2

Миллий истиқлол ғояси ва маънавият асослари

1

1

1

3

14.

Мусиқа маданияти

1

1

1

1

1

1

1

7

15.

Тасвирий санъат

1

1

1

1

1

1

1

7

16.

Чизмачилик

1

1

2

17.

Технология

1

1

1

1

2

2

2

1

1

12

18.

Жисмоний тарбия

2

2

2

2

2

2

2

2

2

18

Мактаб ихтиёридаги соатлар

0,5

0,5

0,5

1

2,5

Умумий соатлар

22,5

24

26

26

30,5

32,5

34

34,5

37

267

Амалий меҳнат машғулоти (кун ҳисобида)

6

6

10

16

11. Педагог кадрлар салоҳияти ҳамда моддий-техника базаси етарли бўлган умумий ўрта таълим муассасаларида Қорақалпоғистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси ва вилоятлар халқ таълими бошқармаларининг рухсати билан умумий ўрта таълим муассасаларининг педагогик кенгашларига дарс жадвалини тузишда таянч ўқув режадаги умумий соатлар ҳажмидан ошмаган ҳолда, маълум бир фанларни чуқурлаштириб ўқитиш мақсадида 15%гача ўзгартириш киритиш ҳуқуқи берилади.

12. Умумий ўрта таълимнинг ўқув дастури (кейинги ўринларда — ўқув дастури деб аталади) таянч ўқув режага мувофиқ ўқув фанларининг синфлар ва мавзулар бўйича ҳажми, мазмуни, ўрганиш кетма-кетлиги ва шакллантириладиган компетенциялари белгиланган ҳужжат ҳисобланади.

Ўқув дастури Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

Қонунчиликда белгиланган ҳолатларда, ўқув режалари ва дастурлари хорижий таълим муассасалари билан ҳамкорликда ишлаб чиқилиши мумкин.

(12-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 сентябрдаги 822-сонли қарорига асосан учинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 30.09.2019 й., 09/19/822/3840-сон)

13. Умумий ўрта таълимнинг малака талаблари умумтаълим фанлари бўйича таълим мазмунининг мажбурий минимуми ва якуний мақсадларига, ўқув юкламалари ҳажмига ҳамда таълим сифатига қўйиладиган талаблардан иборат бўлиб, у қуйидагилардан ташкил топади:

билим — ўрганилган маълумотларни эслаб қолиш ва қайта тушунтириб бериш;

кўникма — ўрганилган билимларни таниш вазиятларда қўллай олиш;

малака — ўрганилган билим ва шаклланган кўникмаларни нотаниш вазиятларда қўллай олиш ва янги билимлар ҳосил қилиш;

компетенция — мавжуд билим, кўникма ва малакаларни кундалик фаолиятда қўллай олиш қобилияти.

14. Баҳолаш тизими — давлат таълим стандарти бўйича умумий ўрта таълимнинг малака талабларини ўқувчилар томонидан ўзлаштирилиши даражасини ҳамда умумий ўрта таълим муассасасининг фаолияти самарадорлигини аниқлайдиган мезонлар мажмуидан иборат.

5-боб. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандартини жорий этиш тартиби

15. Ўзбекистон Республикасида давлат таълим стандартини жорий этиш, мувофиқлаштириш, унга методик раҳбарлик қилиш Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан амалга оширилади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактаблар учун ўрнатиладиган давлат таълим стандартлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Президент, ижод ва ихтисослаштирилган мактабларни ривожлантириш агентлиги томонидан тасдиқланади.

(15-банд Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 25 январдаги ПҚ-4963-сонли қарорига асосан иккинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 26.01.2021 й., 07/21/4963/0064-сон)

16. Давлат таълим стандартини жорий этиш, шу жумладан умумтаълим фанлари бўйича таълим мазмуни ва сифатига қўйиладиган минимал талабларни, умумий ўрта таълим муассасалари битирувчиларига қўйиладиган малака талабларини тасдиқлаш педагогик тажриба-синов ишлари муваффақиятли якунланиб, уларга эксперт баҳо берилгач амалга оширилади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

17. Давлат таълим стандартига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан амалга оширилади.

(17-банд Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 25 январдаги ПҚ-4963-сонли қарори таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 26.01.2021 й., 07/21/4963/0064-сон)

6-боб. Умумий ўрта таълимнинг давлат таълим стандарти талабларига риоя этилишини назорат қилиш

18. Давлат таълим стандарти талабларига риоя қилиш устидан назоратни амалга оширишнинг мақсади — давлат таълим стандарти талабларини бажариш даражасини аниқлаш, зарур чора-тадбирларни амалга ошириш асосида таълим сифатини таъминлашдан иборат.

19. Давлат таълим стандарти талабларига риоя қилиш устидан назорат Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан қуйидаги кўринишларда амалга оширилади:

давлат таълим стандарти талаблари асосида барча умумий ўрта таълим муассасаларида ўқувчилар эгаллаши лозим бўлган малака талабларига баҳо бериш;

таянч ўқув режа ва ўқув дастурларининг бажарилишини таҳлил қилиш;

умумий ўрта таълим муассасасида давлат таълим стандартлари талаблари бажарилиши ва таълим сифатига таъсир этувчи омилларни, фойдаланилган педагогик ва ахборот-коммуникация технологияларининг натижавийлигини таҳлил қилиш.

20. Умумий ўрта таълим сифатини назорат қилишнинг турлари қуйидагилардан иборат:

ички назорат — Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги томонидан тасдиқланган тартиб асосида умумий ўрта таълим муассасасининг мониторинг гуруҳи томонидан амалга оширилади;

ташқи назорат — таълим соҳасидаги ваколатли давлат органлари, ҳудудий халқ таълими бошқаруви органлари томонидан амалга оширилади;

давлат-жамоатчилик назорати — қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳудудий халқ таълими бошқаруви органлари ва нодавлат нотижорат ташкилотлар ҳамкорлигида амалга оширилади;

миллий ва халқаро даражада баҳолаш — Ҳукуматнинг тегишли қарори ҳамда халқаро шартномалар асосида халқ таълими бошқаруви органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлар ва халқаро ташкилотлар ҳамкорлигида амалга оширилади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

21. Умумий ўрта таълим муассасаси ўқувчиларининг билими сифатини назорат қилишнинг рейтинг тизими тартиби Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси томонидан тасдиқланади.

(21-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 сентябрдаги 821-сонли қарорига асосан учинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 30.09.2019 й., 09/19/821/3833-сон)

22. Давлат таълим стандарти талабларининг бажарилмаганлиги учун жавобгарлик қонун ҳужжатларига мувофиқ умумий ўрта таълим муассасаси раҳбариятига юкланади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 6 апрелдаги 187-сон қарорига
2-ИЛОВА

Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг

ДАВЛАТ ТАЪЛИМ СТАНДАРТИ

1-боб. Асосий қоидалар

1. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандарти (кейинги ўринларда давлат таълим стандарти деб аталади) давлат таълим стандартининг мақсад ва вазифаларини, асосий принципларини, таркибий қисмларини, давлат таълим стандартларини жорий этиш ҳамда давлат таълим стандартлари талабларига риоя этилишини назорат қилиш тартибини белгилайди.

2. Давлат таълим стандартини ишлаб чиқиш қуйидаги ҳужжатларга асосланади:

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси;

«Таълим тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни;

«Кадрлар тайёрлаш миллий дастури тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Узлуксиз таълим тизими учун давлат таълим стандартларини ишлаб чиқиш ва амалда жорий этиш тўғрисида» 1998 йил 5 январдаги 5-сон қарори;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикасида ўрта махсус, касб-ҳунар таълими тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида» 2012 йил 6 июлдаги 200-сон қарори;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Узлуксиз таълим тизимининг чет тиллар бўйича давлат таълим стандартини тасдиқлаш тўғрисида» 2013 йил 8 майдаги 124-сон қарори;

O‘zDSt 1.0-98. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Асосий қоидалар»;

O‘zDSt 1.1-92. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Ўзбекистон Республикаси стандартларини ишлаб чиқиш, мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва рўйхатдан ўтказиш тартиблари»;

O‘z DSt 1.5-93. «Стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатларни кўриб чиқиш, текшириш, ўзгартириш киритиш ва бекор қилиш тартиби»;

O‘z DSt 1.8:2009. Асосий қоидалар. Тавсиялар;

O‘z DSt 6.01.1:2007. Ўзбекистон Республикасининг техник-иқтисодий ва ижтимоий ахборотларини кодлаштириш ва таснифлашнинг ягона тизими. Асосий қоидалар;

O‘z DSt 6.01.2:2007. Ўзбекистон Республикасининг техник-иқтисодий ва ижтимоий ахборотларини кодлаштириш ва таснифлашнинг ягона тизими. Таснифлагични ишлаб чиқиш ва жорий этиш тартиби;

«Таълимнинг халқаро стандарт классификацияси» ЮНЕСКО, 1997.

3. Давлат таълим стандартини бажариш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият кўрсатаётган барча ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари учун мажбурийдир.

2-боб. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартининг мақсад ва вазифалари

4. Давлат таълим стандартининг мақсади — ўрта махсус, касб-ҳунар таълими тизимини мамлакатда амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар, ривожланган хорижий мамлакатларнинг илғор тажрибалари ҳамда илм-фан ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларига асосланган ҳолда ташкил этиш, белгиланган талабларга жавоб берувчи, маънавий баркамол, касб маҳоратига эга бўлган, меҳнат ва таълим хизматлари бозорида рақобатбардош кадрлар тайёрлашдан иборат.

5. Давлат таълим стандартининг вазифалари қуйидагилардан иборат:

ўрта махсус, касб-ҳунар таълими мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;

миллий, умуминсоний ва маънавий қадриятлар асосида ўқувчиларни тарбиялашнинг самарали шакллари ва усулларини жорий этиш;

ўқув-тарбия жараёнига педагогик ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш, ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларининг ўқувчилари ва битирувчиларининг малакасига қўйиладиган талабларни белгилаш;

кадрларни мақсадли ва сифатли тайёрлаш учун таълим, фан ва ишлаб чиқаришнинг самарали интеграциясини таъминлаш;

таълим сифати ва кадрлар тайёрлашга ҳамда кўрсатиладиган таълим хизматлари турларига нисбатан қўйиладиган мақбул талабларни белгилаш;

ўрта махсус, касб-ҳунар таълимига ва унинг пировард натижаларига, ўқувчиларнинг билими ва касбий малака даражасини баҳолаш тартибига, шунингдек, таълим фаолияти сифати устидан назорат қилишга нисбатан қўйиладиган талабларнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;

давлат таълим стандартлари талабларининг таълим сифати ва кадрлар тайёрлашга қўйиладиган халқаро талабларга мувофиқлигини таъминлаш.

3-боб. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими давлат таълим стандартининг асосий принциплари

6. Давлат таълим стандарти қуйидаги асосий принципларга асосланади:

ўқувчи шахси, унинг интилишлари, қобилияти ва қизиқишларининг устуворлиги;

ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг бошқа таълим турлари ва босқичлари билан узлуксизлиги ва таълим мазмунининг узвийлиги;

мамлакатнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланиши, фан, техника ва технологияларнинг истиқболли ривожланиши ҳамда жамият талабларининг замонавий ҳолати ҳисобга олинганлиги;

таълим, фан ва ишлаб чиқаришнинг интеграцияси мужассамлиги;

ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг халқаро таълим стандартларига ҳамда мамлакатда амалга оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотлар, илм-фан ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларига асосланганлиги;

ўқувчиларда фанларни ўрганиш ва таълим олишни давом эттириш учун таянч ва фанларга оид умумий компетенцияларни ривожлантиришнинг таъминланганлиги.

4-боб. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими давлат таълим стандартининг таркибий қисмлари

7. Давлат таълим стандарти қуйидаги таркибий қисмлардан иборат:

ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг таянч ўқув режаси;

ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчиларига қўйиладиган умумий талаблар;

академик лицейларнинг таълим йўналишлари бўйича малака талаблари тузилмаси;

касб-ҳунар коллежларининг тайёрлов йўналишлари бўйича малака талаблари тузилмаси;

ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликларнинг умумдавлат таснифлагичини ишлаб чиқишга қўйиладиган талаблар.

1-§. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг таянч ўқув режаси

8. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимнинг таянч ўқув режаси (кейинги ўринларда — таянч ўқув режа деб аталади) фанлар бўлимлари номи, ўқув юкламасининг минимал ҳажми ҳамда уларнинг курслар бўйича тақсимоти белгиланган ҳужжат ҳисобланади.

9. Таянч ўқув режа таълим мазмунидан келиб чиқиб, академик лицейлар ва касб-ҳунар коллежлари йўналишлари бўйича алоҳида тузилади ҳамда уларнинг ўқув режаларини ишлаб чиқиш учун асос ҳисобланади.

10. Таянч ўқув режасининг биринчи ва иккинчи босқичида ҳар бир ўқув йили 40 ҳафтадан иборат бўлиб, бир семестр 20 ҳафтани ўз ичига олади. Учинчи босқич ўқув йили 38 ҳафтани ташкил этиб, биринчи семестри 20 ҳафтани, иккинчи семестри 18 ҳафтани ўз ичига олади.

11. Таянч ўқув режаларида умумий 4470 соатдан 100 соати таълим муассасаси педагогик кенгаши қарорига асосан ўқув фанларини ўқитишга ажратилади.

12. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари ўқувчиларининг умумий ҳафталик юкламалари 54 соатни, шундан 37-38 соати аудитория юкламаси ва 17-16 соат мустақил ишни ташкил этади.

Барча ўқув машғулотлари учун икки академик ўқув соати давомийлиги 80 дақиқа этиб белгиланади.

13. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларининг педагогик кенгашларига ишчи ўқув режаларини тузишда намунавий ўқув режалари асосида умумий соатлар ҳажми доирасида айрим бўлимлар учун ажратилган соатлар миқдорига ўзгартириш киритиш ҳуқуқи берилади.

14. Ўқув машғулотларини ўтказиш учун ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида гуруҳларда ўқувчилар сони 26 нафар ва ундан ортиқ бўлганда иккита кичик гуруҳга бўлган ҳолда қуйидаги тартибда ўқитишга рухсат этилади:

ўзбек тили (таълим ўзбек тилида олиб борилмайдиган гуруҳлар учун);

рус тили (таълим рус тилида олиб борилмайдиган гуруҳлар учун);

чет тили;

информатика ва ахборот технологиялари фанининг амалий машғулотлари;

чуқурлаштирилиб ўрганиладиган фанлар (таълим йўналишлари) бўйича академик лицейларда амалий, лаборатория ва семинар машғулотлари;

жисмоний тарбия (ҳар бир гуруҳда камида 15 нафар йигит ёки қиз бўлганда) машғулотлари;

Қорақалпоғистон Республикасидаги таълим қорақалпоқ, ўзбек ва рус тилларида олиб бориладиган гуруҳларда кичик гуруҳларда ўрганиладиган тил кўпчилик ўқувчиларнинг хоҳишига кўра таълим муассасасининг педагогик кенгаши қарори билан белгиланади.

15. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими маркази томонидан манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан келишилган ва тасдиқланган намунавий ўқув режалари асосида академик лицей ва касб-ҳунар коллежларининг тиббиёт, таълим (мусиқа ходими), маданият, спорт, тасвирий, амалий, дизайн ва бошқа санъат йўналишлари бўйича махсус мутахассислик фанларининг амалий машғулотлари кичик гуруҳларга бўлиб ўқитилади.

Маданият, санъат ва таълим (мусиқа ходими) йўналишлари бўйича якка тартибдаги ўқув машғулотлари тайёрлов йўналишларининг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиқиб, тасдиқланган намунавий ўқув режаларига мувофиқ амалга оширилади. Бунда тегишли харажатлар ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари учун назарда тутилган Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари доирасида молиялаштирилади.

Бошқа фанлар бўйича гуруҳларни кичик гуруҳларга бўлиб ўқитиш (ўқув амалиёти бундан мустасно) тақиқланади.

Касб-ҳунар коллежларида ўқув амалиётини кичик гуруҳларга бўлиб ўқитиш ишлаб чиқариш таълими устаси лавозимини киритиш нормаси доирасида амалга оширилади.

16. Академик лицейлар ва касб-ҳунар коллежлари учун таянч ўқув режаларининг тузилиши:

Академик лицейлар учун таянч ўқув
РЕЖАСИ

Т/р

Фанлар

Соатлар
сони

Умумий юкламага нисбатан фоиз ҳисобида

I.

Умумтаълим фанлари

1960

43,8

II.

Чуқурлаштирилиб ўқитиладиган фанлар

(таълим йўналишлари бўйича)

1680

37,6

III.

Қўшимча чуқурлаштирилиб ўқитиладиган фанлар: ўзбек (рус), чет тиллар, информатика ва ахборот технологиялари ва махсус фанлар)

658

14,8

Таълим муассасаси ихтиёридаги соат

100

2,2

Давлат аттестацияси

72

1,6

Ҳаммаси:

4470

100

Изоҳ: Академик лицейлар таянч ўқув режасига ажратилган умумий соатлар миқдори доирасида (4470) намунавий ўқув режаларини ишлаб чиқишда иккинчи ва учинчи бўлимларга ажратилган соатлар миқдорига 20% гача ўзгартириш киритиш мумкин.

Касб-ҳунар коллежлари учун таянч ўқув
РЕЖАСИ

Т/р

Фанлар

Соатлар сони

Умумий юкламага нисбатан фоиз ҳисобида

I.

Умумтаълим фанлари

1960

43,8

II.

Касбий таълим фанлари

1030

23,0

III.

Ўқув амалиёти

660

14,8

IV.

Ишлаб чиқариш амалиёти

648

14,4

Таълим муассасаси ихтиёридаги соат

100

2,2

Давлат аттестацияси

72

1,6

Ҳаммаси:

4470

100

Изоҳ: Касб-ҳунар коллежлари таянч ўқув режасига ажратилган умумий соатлар миқдори доирасида (4470) намунавий ўқув режаларини ишлаб чиқишда тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликларнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда II–IV бўлимларга ажратилган соатлар миқдори ўрта махсус, касб-ҳунар таълими учун ўқув режалари ва дастурларини ишлаб чиқишга қўйиладиган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

Академик лицейлар ўқув жараёни
ЖАДВАЛИ

Ўқиш муддати: 3 йил

Курс

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

I

Т

Т

II

Т

Т

III

Т

Т

Жадвалнинг давоми

Курс

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

I

II

III

Д

Д

 

Назарий ва амалий таълим

Т

Таътил

Д

Давлат аттестацияси

Академик лицейлар ўқув режаси

Т/р

Ўқув фанлари

Жами соатлар

Соатларнинг курслар бўйича тақсимоти

1

2

3

I.

Умумтаълим фанлари

1.

Она тили ва адабиёт

160

80

60

20

2.

Чет тили

250

100

70

80

3.

Ўзбек (рус) тили*

120

80

40

4.

Тарих:

160

Ўзбекистон тарихи

40

20

20

Жаҳон тарихи

40

40

5.

Математика

180

120

40

20

6.

Информатика ва ахборот технологиялари

140

80

60

7.

Физика. Астрономия

180

140

40

8.

Кимё

80

80

9.

Биология

80

80

10.

Амалий география

40

40

11.

Чақирувга қадар бошланғич тайёргарлик

140

80

60

12.

Жисмоний тарбия

160

80

40

40

13.

Маънавият асослари

40

40

14.

Фалсафа фанлари:

80

Шахс ва жамият

30

Диншунослик асослари

20

Эстетика

30

15.

Оила психологияси

30

30

16.

Ҳуқуқшунослик

40

40

17.

Ўзбекистон Конституцияси

40

40

18.

Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар

40

40

Жами:

1960

1110

510

340

II.

Чуқурлаштирилиб ўқитиладиган фанлар (таълим йўналишлари бўйича)

Жами:

1680

280

700

700

III

Қўшимча чуқурлаштирилиб ўқитиладиган фанлар (ўзбек (рус), чет тиллар, информатика ва ахборот технологиялари ҳамда махсус фанлар)

Жами:

658

70

250

338

Давлат аттестацияси

72

72

Ҳафталик юклама

37-38

37-38

37-38

Таълим муассасаси ихтиёридаги соат

100

30

30

40

Ҳаммаси:

4470

1490

1490

1490

Изоҳ: намунавий ўқув режаларини ишлаб чиқишда тайёрлов йўналишларининг хусусиятларидан келиб чиқиб, ҳафталик ўқув юкламаси соатларини мослаштириш учун умумтаълим фанларига ажратилган умумий соатлар миқдорини 10 соатгача миқдорда, шунингдек, семестрлар бўйича фанларга ажратилган соатлар тақсимотига ўзгартириш киритиш ҳуқуқи берилади.

*Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудида таълим қорақалпоқ, ўзбек ва рус тилларида олиб бориладиган гуруҳларда кичик гуруҳларда ўрганиладиган тил кўпчилик ўқувчиларнинг хоҳишига кўра таълим муассасасининг педагогик кенгаши қарори билан белгиланади.

Касб-ҳунар коллежлари ўқув жараёни
ЖАДВАЛИ

Ўқиш муддати: 3 йил

Курс

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

I

Т

Т

II

Т

Т

III

Т

Т

Жадвалнинг давоми

Курс

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

I

II

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

III

А

А

А

А

А

А

Д

Д

 

Назарий ва амалий таълим

Т

Таътил

А

Ишлаб чиқариш

Д

Давлат аттестацияси

амалиёти*

* Изоҳ: Зарур ҳолларда, ишлаб чиқариш амалиётини ўтказиш вақти Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими марказининг буйруғи билан бошқа муддатга кўчирилиши мумкин.

Касб-ҳунар коллежлари ўқув
РЕЖАСИ

Т/р

Бўлимлар номи

Жами соатлар

Соатларнинг курслар

бўйича тақсимоти

1

2

3

I. Умумтаълим фанлари:

1.

Она тили ва адабиёт

160

80

60

20

2.

Чет тили

250

100

70

80

3.

Ўзбек (рус) тили*

120

80

40

4.

Тарих:

160

Ўзбекистон тарихи

40

20

20

Жаҳон тарихи

40

40

5.

Математика

180

120

40

20

6.

Информатика ва ахборот технологиялари

140

80

60

7.

Физика. Астрономия

180

140

40

8.

Кимё

80

80

9.

Биология

80

80

10.

Амалий география

40

40

11.

Чақирувга қадар бошланғич тайёргарлик

140

80

60

12.

Жисмоний тарбия

160

80

40

40

13.

Маънавият асослари

40

40

14.

Фалсафа фанлари:

80

Шахс ва жамият

30

Диншунослик асослари

20

Эстетика

30

15.

Оила психологияси

30

30

16.

Ҳуқуқшунослик.

40

40

17.

Ўзбекистон Конституцияси

40

40

18.

Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар

40

40

Жами:

1960

1110

510

340

II.

Касбий таълим фанлари
(умумкасбий ва махсус фанлар)

1030

230

310

490

III.

Ўқув амалиёти

660

120

280

260

IV.

Ишлаб чиқариш амалиёти

648

360

288

Давлат аттестацияси

72

72

Жами:

4370

1460

1460

1450

Ҳафталик юклама

37-38

37-38

37-38

Таълим муассасаси ихтиёридаги соат

100

30

30

40

Ҳаммаси:

4470

1490

1490

1490

Изоҳ: намунавий ўқув режаларини ишлаб чиқишда тайёрлов йўналишларининг хусусиятларидан келиб чиқиб, ҳафталик ўқув юкламаси соатларини мослаштириш учун умумтаълим фанларига ажратилган умумий соатлар миқдорини (фанлар орасида) 10 соатгача миқдорда, шунингдек, семестрлар бўйича фанларга ажратилган соатлар тақсимотига ўзгартириш киритиш ҳуқуқи берилади.

*Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудида таълим қорақалпоқ, ўзбек ва рус тилларида олиб бориладиган гуруҳларда кичик гуруҳларда ўрганиладиган тил кўпчилик ўқувчиларнинг хоҳишига кўра таълим муассасасининг педагогик кенгаши қарори билан белгиланади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

161. Ушбу параграф қоидалари Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг юридик коллежларига нисбатан татбиқ этилмайди.

(161-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 23 октябрдаги 858-сонли қарорига асосан киритилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 25.10.2018 й., 09/18/858/2095-сон)

2-§. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълим муассасалари битирувчиларига қўйиладиган умумий талаблар

17. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълим муассасалари битирувчиларига қўйиладиган умумий талаблар қуйидаги кўрсаткичларнинг умумлаштирилган тавсифномасидан иборат:

аниқ касб соҳаси доирасида назарий ва амалий билимлар, касбий малака ва кўникмаларга эга бўлиш;

фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва оқибатларини бартараф этиш борасидаги меъёр ва тартиблар моҳиятини билиш;

меҳнатни муҳофаза қилиш кўникмалари шаклланган бўлиши;

касбий моҳирлик ва тафаккур доирасининг етарли шаклланганлиги;

ташкилотчилик хислатларининг шаклланган бўлиши;

давлатнинг тузилиши, унинг ижтимоий ва сиёсий ривожланиши ҳақида аниқ билимларга эга бўлиш, халқаро воқеа, ҳодиса ва муаммоларни тушуна олиш;

мустақил ва ижодий фикрлаш, фикрларини ёзма ва оғзаки равон баён этиш малакалари шаклланган бўлиши;

турли вазиятларни танқидий баҳолаш, янгиликларга доимий интилиш;

ўзбек тилини мукаммал билиш, ёзма ва оғзаки равишда эркин мулоқот қилиш;

умуминсоний фазилатларига эга бўлиш, ўз миллатини ва Ватанини севиш, у билан фахрланиш, миллий урф-одатлар, қадриятларни ҳурмат қилиш;

замонавий ахборот-телекоммуникация воситаларидан фойдалана олиш;

чет тилларида мулоқот қилиш;

ўзлаштирилган назарий билимларни амалиётга, бошланғич касбий кўникмаларни кундалик ҳаётга, турмушга татбиқ эта олиш;

меҳнат ҳуқуқларини билиш;

ишга жойлашиш технологиялари ва кўникмаларига эга бўлиш;

шахсий тадбиркорликни ташкил этиш малакалари шаклланган бўлиши;

жисмоний бақувват, соғлом бўлиш, ҳарбий хизматга ва тезкор тиббий ёрдам кўрсатишга лаёқатли бўлиш;

маънавий, руҳий, жисмоний жиҳатдан ўзини ўзи доимо такомиллаштириш хислатларига эга бўлиш;

билимларни мунтазам ошириб бориш, янгилаб боришга интилиш, ўқув ва меҳнат фаолиятига ижодий ҳамда мустақил ёндашиш сифатларига эга бўлиш;

мантиқий фикрлашнинг услублари ва усулларини билиш, уларни амалий фаолиятда қўллай олиш малакасига эга бўлиш;

ҳуқуқий билим асосларига эга бўлиш;

иқтисодий билим асосларига эга бўлиш;

замонавий ахборот воситалари билан ишлашнинг амалий кўникмаларини мустаҳкам эгаллаш;

маънавий-ахлоқий маданиятга эга бўлиш;

сиёсий маданиятга эгалик, фуқаролик бурчи ва масъулият ҳислари шаклланган бўлиши;

экологик маданиятга эгалик, касбий фаолиятда экологик масъулиятни ҳис қилиш, табиат муҳофазаси соҳасидаги билимларга эга бўлиш;

олий таълим муассасаларида (бакалавриат) таълим олишни давом эттириш учун зарур билимлар мажмуига эга бўлиш.

3-§. Академик лицейларнинг таълим йўналишлари бўйича малака талаблари тузилмаси

18. Академик лицейларнинг таълим йўналишлари бўйича малака талаблари тузилмаси ва Касб-ҳунар коллежларининг тайёрлов йўналишлари бўйича малака талаблари тузилмаси асосида тегишли малака талаблари Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги юридик коллежларининг малака талаблари Тошкент давлат юридик университети томонидан ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

(18-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 23 октябрдаги 858-сонли қарорига асосан хатбоши билан тўлдирилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 25.10.2018 й., 09/18/858/2095-сон)

19. Академик лицейлар таълим йўналишлари ўқувчиларнинг ақлий ривожланишини жадаллаштирадиган, муайян бир йўналишда касбий йўналтирилган билим, кўникма, малакаларни шакллантирадиган, уларнинг олий таълим муассасаларида ўқишни давом эттиришини ёки меҳнат фаолиятига йўналтиришни назарда тутган соҳаси ҳисобланади.

20. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими академик лицейлар таълим йўналишлари бўйича малака талаблари касбий тавсифнома асосида муайян йўналишлар бўйича таълим мазмунининг мажбурий минимумини ва пировард мақсадларини, ўқув юкламалари ҳажмини ҳамда таълим сифатига қўйиладиган талабларни белгилайди.

21. Академик лицейларнинг таълим йўналишлари бўйича малака талаблари қуйидаги тузилишга эга:

а) зарварақ (титул варағи)

б) қўлланиш соҳаси

в) норматив ҳужжатлар

г) малака талабларининг мақсади ва вазифалари

д) академик лицейларда таълим мазмунининг мажбурий минимуми

е) академик лицей битирувчиларига қўйиладиган умумий талаблар

ж) малака талабларининг бажарилишини назорат қилиш

4-§. Касб-ҳунар коллежларининг тайёрлов йўналишлари бўйича малака талаблари тузилмаси

22. Касб-ҳунар коллежларидаги тайёрлов йўналишлари аниқ бир касб фаолияти доирасида мутахассисларга касб таълими бериш соҳаси ҳисобланади.

23. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими касб-ҳунар коллежлари тайёрлов йўналишлари бўйича малака талаблари касбий тавсифнома асосида муайян йўналишлар бўйича таълим мазмунининг мажбурий минимумини ва пировард мақсадларини, ўқув юкламалари ҳажмини ҳамда таълим сифатига қўйиладиган талабларни белгилайди.

24. Касб-ҳунар коллежларининг тайёрлов йўналишлари бўйича малака талаблари қуйидаги тузилишга эга:

а) зарварақ (титул варағи)

б) қўлланиш соҳаси

в) норматив ҳужжатлар

г) малака талабларининг мақсади ва вазифалари

д) таърифлар

е) касбий тавсифнома:

тайёрлов йўналиши, касб ва ихтисосликларнинг номлари;

тайёрлов йўналишининг қўлланиш соҳаси ва вазифалари;

малака;

ўқишга қабул қилиш шартлари (мазкур мутахассисликни эгаллаш учун шахснинг таянч ҳисобланувчи руҳий-физиологик сифатлари минимуми, ёш ва жинсий хусусиятлари, тиббий чекланишлар бўйича ишга қабул қилиш тартиби ҳақида маълумотлар кўрсатилади).

ж) касб-ҳунар тайёргарлиги мазмунининг мажбурий минимуми (ўқув даврлари, фан соҳалари, мазкур фан соҳаларининг ўқув элементлари кўрсатилади).

з) намунавий ўқув режа (умумтаълим қисми, касбий таълим қисми (умумкасбий, махсус фанлар), ўқув ва ишлаб чиқариш амалиёти, таълим муассасаси ихтиёридаги соат)

и) малака талабларининг бажарилишини назорат қилиш.

5-§. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликларнинг умумдавлат таснифлагичини ишлаб чиқишга қўйиладиган талаблар

25. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликлар умумдавлат таснифлагичи (кейинги ўринларда — Таснифлагич деб аталади) ўрта махсус, касб-ҳунар таълими тизимидаги тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликлар бўйича кичик мутахассисларни тайёрлашнинг тизимлаштирилган рўйхатини белгилайди.

26. Таснифлагичнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

касб фаолияти соҳалари бўйича бир хил тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликларга эга бўлган мутахассисларни тайёрлашни таъминлаш;

Таснифлагични таълим тўғрисидаги ҳужжатларни (Таълимнинг халқаро стандарт классификацияси ва Олий таълим йўналишлари ва мутахассисликлари классификаторини) индексациялаш мақсадида бошқа таълим турлари билан мувофиқлаштириш.

27. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида кичик мутахассисларни тайёрлаш қуйидаги соҳалар бўйича амалга оширилади:

гуманитар соҳа;

ижтимоий соҳа, иқтисод ва ҳуқуқ;

ишлаб чиқариш ва техник соҳа;

қишлоқ ва сув хўжалиги;

соғлиқни сақлаш ва ижтимоий таъминот;

хизматлар соҳаси.

28. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари, тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликлар Таснифлагичнинг таснифлаш объектлари ҳисобланади.

29. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликларни таснифлаш қуйидаги еттита рақамли сонлар билан кодланади:

биринчи рақам — узлуксиз таълим тизимида Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими босқичи (Таълимнинг халқаро стандарт классификацияси асосида);

иккинчи рақам — билим соҳалари коди;

учинчи ва тўртинчи рақамлар — тайёрлов йўналишлари коди;

бешинчи, олтинчи ва еттинчи рақамлар — касбларнинг тартиб рақамини ифодалайди.

30. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликлар коди касб фаолияти соҳаларига мувофиқ касблар ва ихтисосликлар бўйича тайёрлов йўналишлари рўйхатининг рақамли белгисини ифодалайди.

31. Узлуксиз таълим тизимидаги ўрта махсус, касб-ҳунар таълими ва олий таълим (бакалавриат) орасидаги узвийликни аниқлаш ва уни таъминлаш мақсадида Таснифлагичда олий таълимнинг бакалавриат йўналишлари кодлари ҳам қавс ичида келтирилади.

32. Таснифлагичда тайёрлов йўналишлари, касблар ва ихтисосликларнинг кодларига мос келадиган «Таълимнинг халқаро стандарт классификацияси» кодлари ҳам келтирилиши лозим.

33. Таснифлагични тузишда давлат, жамият ва меҳнат бозори талаблари, касбий тайёргарликдаги тажрибалар, ижтимоий ҳамкорлар, ишлаб чиқариш ва ижтимоий-иқтисодий жараёнлар талаблари ҳисобга олиниши лозим.

34. Таснифлагич Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан тасдиқланади.

35. Таснифлагичга манфаатдор ташкилотларнинг таклифлари асосида қонун ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши мумкин.

36. Таснифлагичга ўзгартириш ва қўшимчалар киритишга оид таклифлар Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимини бошқариш бўйича ваколатли давлат органига тақдим этилади.

5-боб. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартини жорий этиш тартиби

37. Давлат таълим стандартини жорий этиш, мувофиқлаштириш, унга методик раҳбарлик қилиш ва унинг мақбул даражасини таъминлаш Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан амалга оширилади.

Давлат таълим стандарти Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги томонидан рўйхатдан ўтказилади.

Таълим хизматлари бозори талаблари бўйича янгидан киритилаётган тайёрлов йўналишлари бўйича малака талабларини тасдиқлаш педагогик тажриба-синов ишлари муваффақиятли якунланиб (3 йиллик тўлиқ таълим цикли мобайнида), уларга эксперт баҳо берилгач амалга оширилади.

38. Давлат таълим стандартига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ва Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан ўз ваколатлари доирасида республикадаги ижтимоий-иқтисодий тараққиётга мос равишда, таълим даражаси ва кадрларни тайёрлашга қўйиладиган талабларни эътиборга олган ҳолда, давлат таълим стандартларини тасдиқлаш учун белгиланган тартибда амалга оширилади.

6-боб. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими давлат таълим стандартлари талабларига риоя этилишини назорат қилиш

39. Давлат таълим стандарти талабларига риоя қилиш устидан назоратни Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан қуйидаги кўринишларда амалга оширилади:

давлат таълим стандарти асосида ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида битирувчилар эгаллаши лозим бўлган билим, кўникма ва малакаларга баҳо бериш;

ўқув режа ва дастурларни таҳлил қилиш;

таълим муассасасида фойдаланиладиган педагогик технологияларни таҳлил қилиш.

40. Назорат қилишнинг бош вазифаси давлат таълим стандартининг бузилишини аниқлаш, олдини олиш ва бартараф қилишдир.

41. Давлат таълим стандарти талабларининг бузилганлиги учун жавобгарлик қонун ҳужжатларига мувофиқ таълим муассасаси раҳбариятига юкланади.

42. Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими сифатини назорат қилишнинг турлари қуйидагилардан иборат:

ички назорат — ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаси томонидан амалга оширилади ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимини бошқариш бўйича ваколатли давлат органи томонидан тасдиқланган рейтинг назорат тизими ҳақидаги низом асосида ўтказилади;

ташқи назорат — Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган низом асосида амалга оширилади;

давлат-жамоат назорати — таълимни бошқариш бўйича ваколатли давлат органи ва у билан келишилган ҳолда нодавлат нотижорат ташкилотлари ва кадрларга талабгорлар томонидан амалга оширилади;

якуний давлат аттестацияси — Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида якуний давлат аттестациясини ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ амалга оширилади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 6 апрелдаги 187-сон қарорига
3-ИЛОВА

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг умумтаълим фанлари бўйича

МАЛАКА ТАЛАБЛАРИ

I-боб. Умумий қоидалар

1-§. Қўлланиш соҳаси

1. Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг умумтаълим фанлари бўйича малака талаблари (кейинги ўринларда — Малака талаблари деб аталади) умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими давлат таълим стандартларининг негизи ҳисобланади ва стандартлаштиришнинг умумтаълим фанларини ўрганишнинг босқичларини, ўқув фанлари бўйича таълим мазмуни ва малака талабларининг тузилишини белгилайди.

2. Малака талаблари таълимни бошқариш бўйича ваколатли давлат органлари ҳамда умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълим фаолияти билан шуғулланувчи юридик шахслар томонидан қўлланилиши мажбурийдир.

3. Малака талаблари асосида таълим муассасасининг тури ва хусусиятларини инобатга олган ҳолда ўқув дастурлари, давлат аттестацияси учун умумтаълим фанлари бўйича назорат-баҳолаш кўрсаткичлари ишлаб чиқилади ва ваколатли вазирликлар, идоралар томонидан белгиланган тартибда тасдиқланади.

Олдинги таҳрирга қаранг.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги юридик коллежларининг ўқув дастурлари, давлат аттестацияси учун умумтаълим фанлари бўйича назорат-баҳолаш кўрсаткичлари Тошкент давлат юридик университети томонидан ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

(3-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 23 октябрдаги 858-сонли қарорига асосан хатбоши билан тўлдирилган — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 25.10.2018 й., 09/18/858/2095-сон)

2-§. Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими тизимида умумтаълим фанларини ўрганиш босқичлари

4. Ўзбекистон Республикаси умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими тизимида давлат таълим стандартларига асосланган ҳолда умумтаълим фанларини ўрганиш қуйидаги босқичларда амалга оширилади:

Стандарт даражалари

Даражаларнинг номланиши

A1

Умумтаълим фанларини ўрганишнинг бошланғич даражаси

A1+

Умумтаълим фанларини ўрганишнинг кучайтирилган бошланғич даражаси

A2

Умумтаълим фанларини ўрганишнинг таянч даражаси

A2+

Умумтаълим фанларини ўрганишнинг кучайтирилган таянч даражаси

B1

Умумтаълим фанларини ўрганишнинг умумий даражаси

B1+

Умумтаълим фанларини ўрганишнинг кучайтирилган умумий даражаси

3-§. Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг умумтаълим фанлари бўйича малака талабларининг тузилиши

5. Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг умумтаълим фанлари бўйича малака талаблари:

ўқув фанини ўрганишнинг босқичларини;

таянч ва фанга оид умумий компетенцияларни;

ўқув фанининг мақсад ва вазифаларини;

умумтаълим фанларини ўрганишнинг мазмунини;

умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчиларининг умумтаълим фанлари бўйича мажбурий тайёргарлик даражаларини ҳамда таълим муассасаларини битирувчиларига нисбатан қўйиладиган талабларни белгилаб беради.

4-§. Таянч ва фанга оид умумий компетенциялар

6. Ўзбекистон Республикасида таълимнинг узлуксизлиги, узвийлиги, ўқувчи шахси ва қизиқишлари устуворлигидан келиб чиқиб, уларнинг ёш хусусиятларига мос равишда қуйидаги таянч компетенциялар шакллантирилади.

Коммуникатив компетенция — ижтимоий вазиятларда она тилида ҳамда бирорта хорижий тилда ўзаро мулоқотга кириша олишни, мулоқотда муомала маданиятига амал қилишни, ижтимоий мослашувчанликни, ҳамкорликда жамоада самарали ишлай олиш лаёқатларини шакллантиришни назарда тутади.

Ахборотлар билан ишлаш компетенцияси — медиаманбалардан зарур маълумотларни излаб топа олишни, саралашни, қайта ишлашни, сақлашни, улардан самарали фойдалана олишни, уларнинг хавфсизлигини таъминлашни, медиа маданиятга эга бўлиш лаёқатларини шакллантиришни назарда тутади.

Ўзини ўзи ривожлантириш компетенцияси — доимий равишда ўз-ўзини жисмоний, маънавий, руҳий, интеллектуал ва креатив ривожлантириш, камолотга интилиш, ҳаёт давомида мустақил ўқиб-ўрганиш, когнитивлик кўникмаларини ва ҳаётий тажрибани мустақил равишда мунтазам ошириб бориш, ўз хатти-ҳаракатини муқобил баҳолаш ва мустақил қарор қабул қила олиш кўникмаларини эгаллашни назарда тутади.

Ижтимоий фаол фуқаролик компетенцияси — жамиятда бўлаётган воқеа, ҳодиса ва жараёнларга дахлдорликни ҳис этиш ва уларда фаол иштирок этиш, ўзининг фуқаролик бурч ва ҳуқуқларини билиш, унга риоя қилиш, меҳнат ва фуқаролик муносабатларида муомала ва ҳуқуқий маданиятга эга бўлиш лаёқатларини шакллантиришни назарда тутади.

Миллий ва умуммаданий компетенция — ватанга садоқатли, инсонларга меҳр-оқибатли ҳамда умуминсоний ва миллий қадриятларга эътиқодли бўлиш, бадиий ва санъат асарларини тушуниш, ораста кийиниш, маданий қоидаларга ва соғлом турмуш тарзига амал қилиш лаёқатларини шакллантиришни назарда тутади.

Математик саводхонлик, фан ва техника янгиликларидан хабардор бўлиш ҳамда фойдаланиш компетенцияси — аниқ ҳисоб-китобларга асосланган ҳолда шахсий, оилавий, касбий ва иқтисодий режаларни туза олиш, кундалик фаолиятда турли диаграмма, чизма ва моделларни ўқий олиш, инсон меҳнатини енгиллаштирадиган, меҳнат унумдорлигини оширадиган, қулай шарт-шароитга олиб келадиган фан ва техника янгиликларидан фойдалана олиш лаёқатларини шакллантиришни назарда тутади. Мазкур компетенциялар умумтаълим фанлари орқали ўқувчиларда шакллантирилади.

Шунингдек, ҳар бир умумтаълим фанининг мазмунидан келиб чиққан ҳолда ўқувчиларда фанга оид умумий компетенциялар ҳам шакллантирилади.

II-боб. Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг умумтаълим фанлари бўйича малака талаблари

1-§. Она тили фани

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида (барча таълим олиш тиллари бўйича) она тили фанини ўқитиш босқичлари

Таълим босқичи

Битирувчилар

Стандарт даражаси

Даража

номланиши

Умумий ўрта таълим

Умумий ўрта таълим мактабларининг бошланғич 4-синф битирувчилари

А1

Она тили фанини ўрганишнинг бошланғич даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг она тили фани чуқур ўрганиладиган синфлар ва ихтисослаштирилган мактабларнинг 4-синф битирувчилари

А1+

Она тили фанини ўрганишнинг кучайтирилган бошланғич даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг 9-синф битирувчилари

А2

Она тили фанини ўрганишнинг таянч даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг она тили фани чуқур ўрганиладиган синфлар ва ихтисослаштирилган мактабларнинг 9-синф битирувчилари

А2+

Она тили фанини ўрганишнинг кучайтирилган таянч даражаси

Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими

Она тили фани чуқурлаштирилмаган ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчилари

В1

Она тили фанини ўрганишнинг умумий даражаси

Она тили фани чуқурлаштирилган ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчилари

В1+

Она тили фанини ўрганишнинг кучайтирилган умумий даражаси

Она тили фанини ўқитишнинг мақсад ва вазифалари

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида Она тили фанини ўқитишнинг асосий мақсади — ўз фикрини оғзаки ва ёзма тарзда тўғри ва равон баён қиладиган, китобхонлик маданияти шаклланган, мустақил ва ижодий фикрлай оладиган, ўзгалар фикрини англайдиган — мулоқот ва нутқ маданияти ривожланган шахсни камол топтиришдан иборат.

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида Она тили фанини ўқитишнинг асосий вазифаси:

ўқувчи шахсини фикрлашга, ўзгалар фикрини англашга, ўз фикрини оғзаки ҳамда ёзма шаклда саводли баён қила олишга қаратилган нутқий компетенцияни ривожлантириш;

ўқувчиларда грамматикага оид ўзлаштириладиган билимларни (фонетика, лексикология, сўзнинг таркиби, сўз ясалиши, морфология, синтаксис, ёзув ва имло, тиниш белгилари, нутқ услублари, стилистикага оид тушунчаларни) ривожлантириш;

она тилининг кенг имкониятларидан унумли фойдаланган ҳолда тўғри ва равон баён эта олишни ривожлантиришга қаратилган лингвистик компетенцияларни шакллантиришдан иборат.

Она тили фани бўйича умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари (барча таълим олиш тиллари бўйича) битирувчиларига қўйилган малака талаблари

1. Нутқий компетенция (тинглаб тушуниш, сўзлаш, ўқиш, ёзиш):

А1

Берилган топшириқ, содда матнларни тинглаб тушуна олади;

матнни тушуниб ўқий олади;

оғзаки нутқда сўз ва гаплар талаффузига риоя қила олади;

65 — 70 сўздан иборат диктантни ёза олади;

хабар, тасвир асосида 5-6 гапдан иборат матн ярата олади, хатбоши ва ҳуснихатга амал қилади; имло ва тиниш белгиларини ишлатиш қоидаларига амал қила олади;

дўсти, ота-онаси, устозига табрикнома ёки хат ёза олади.

А1+

содда матннинг асосий мазмунини тушунади ва тушунтира олади;

матн мазмунини тушуниб ифодали ўқий олади;

70 — 75 сўздан иборат диктантни ёза олади;

7-8 гапдан иборат хабар ёки расм асосида матн туза олади.

А2

тингланган матн, кўрилган лавҳадаги асосий ахборот, воқеа-ҳодисаларни тушуна олади;

сўз, ибора ва атама (термин)ларнинг маъносини тушуниб тўғри ўқий олади;

сўз ва гапларни боғлаган ҳолда фикрини аниқ ва равон ёзма баён қила олади;

140 — 160 сўздан иборат диктантни ёза олади, 20 — 25 гапдан иборат ижодий матн (баён, иншо) ёза олади,

баёнга режа туза олади, эпиграф танлай олади;

матнда бадиий тасвир воситаларидан ўринли фойдалана олади;

ҳуснихат, тиниш белгилари ва имло қоидаларига амал қила олади;

иш қоғозларини (ариза, маълумотнома, хат, таржимаи ҳол, эълонларни) ёза олади.

А2+

оммавий ахборот воситаларидаги долзарб мавзуларга доир хабар ва маълумотларни тушуна олади;

турли жанрга оид матнлардаги сўз, ибора ва атама (термин)ларнинг маъносини тушуниб, тўғри ва равон ўқий олади;

таниш мавзуда тақдимот қила олади;

160 — 180 сўздан иборат диктантни ёза олади; ўқиб эшиттирилган матн ёки мавзу асосида 26 — 30 гапдан иборат ижодий матн (баён, иншо) ярата олади;

иш қоғозларини (ариза, маълумотнома, хат, таржимаи ҳол, эълонларни) ёза олади.

В1

Тинглаб тушуниш: соҳавий илмий-оммабоп нутқни тушунади, тингланган матндаги асосий ахборотни ажратиб олади, оммавий ахборот воситаларидаги долзарб ахборотлар мазмунини, мақсадини идрок этади, тинглаб тушунади. Нутқнинг тўғрилиги, мантиқий изчиллиги, софлиги ва таъсирчанлигини англайди, барқарор атамалар, касб-ҳунар сўзларининг маъно хусусиятларини фарқлайди.

Гапириш: нутқини ифодали ва равон, мазмунли ва таъсирчан ифода эта олади, лексик, грамматик ва стилистик меъёрларга амал қилади, нутқда мантиқий урғуни ўринли ва тўғри қўяди.

Ўқиш: турли жанрдаги матнларни ифодали ва таъсирчан ўқий олади, гапнинг ифода мақсади, ҳис-ҳаяжон, содда ва қўшма гаплар оҳангига риоя қилиб ўқийди.

Ёзиш: фикр ифодаси мантиқан изчил, тиниш белгилари, нутқда кириш ва киритмалар, кўчирма гаплар, тилнинг ифода воситалари, фикр ифодасида қўшма гапнинг оддий ва мураккаб турларидан фойдаланади.

Ижодий матнлар ярата олади. Имло ва услубий қоидаларга амал қилади. Расмий ва шахсий хатларни фарқлайди.

30 — 35 гапдан иборат ижодий матн (баён) ёза олади.

В1+

Тинглаб тушуниш: илмий манбалардаги ўртача мураккабликдаги маълумотларни тинглаб тушунади. Нутқ услубиётига хос хусусиятларни тинглаб тушунади.

Гапириш: нутқини ифодали ва равон, мазмунли ва таъсирчан ифода эта олади, лексик, грамматик ва стилистик меъёрларга амал қилади, нутқда мантиқий урғуни ўринли ва тўғри қўяди.

Ўқиш: турли жанрдаги матнларни ифодали ҳамда таъсирчан ўқий олади, улардаги услубий воситаларнинг аҳамиятини ҳис қилади

Ёзиш: фикр ифодасида қўшма гапнинг оддий ва мураккаб турларидан фойдаланади, бир фикрни турли шаклда ифодалайди. Ижодий ва бадиий матнлар ярата олади. Имло ва услубий қоидаларга амал қилади. Ихтисосликка оид матн туза олади, бунда тил бирликларидан ўринли фойдаланади.

35 — 40 гапдан иборат ижодий матн (баён, иншо) ёза олади.

1. Лингвистик компетенция (фонетика, графика, орфоэпия, орфография, лексика, грамматика ва услубиятга оид):

А1

она тилидаги нутқ товушларини фарқлай олади, бўғин кўчириш қоидаларига амал қила олади;

мавзуга оид янги сўзларни оғзаки ва ёзма нутқда қўллай олади;

ёзма нутқда тиниш белгиларини тўғри қўллай олади.

А1+

сўзларнинг товуш таркибини орфоэпик жиҳатдан тўғри шакллантира олади;

гапнинг ифода мақсадига кўра турларини фарқлай олади ва ёзма нутқда ўринли қўллай олади.

А2

талаффуз ва имлода товуш алмашиши, товуш орттирилиши, товуш тушиши каби ҳодисалардан ўринли фойдалана олади;

ўзлаштирилган лексик бирликларни гап таркибида қўллай олади;

фонетик, лексик ва грамматик таҳлил қила олади;

фикрни мантиқий изчилликда ифодалай олади;

матнда тилнинг ифода воситаларидан фойдалана олади.

А2+

товушлар талаффузида орфоэпик меъёрларга амал қила олади;

лексик бирликларнинг маъносини фарқлашда луғатлардан унумли фойдалана олади.

Лингвистик компетенция (фонетика, лексика, грамматика):

В1, В1+

Фонетика: фонемалар таснифи ва услубиятини тушуна олади, фонетик ўзгаришларни орфоэпик қоидалар нуқтаи назаридан таҳлил қила олади, оҳанг ва урғуни нутқда қўллай олади.

Лексика: сўзларнинг кўчма маъноси, услубий хусусиятлари ва атамаларни фарқлай олади, улардан нутқда тўғри фойдалана олади. Ўзбек тили лексикасининг ривожланиши, бойиши манбаларини изоҳлай олади.

Грамматика: сўз туркумлари, ундов, модал ва тақлид сўзлар, уларнинг отлашиши ҳамда услубий хусусиятларини тушуна олади ва изоҳлай олади. Сўз бирикмаси гап ва унинг грамматик белгилари, диалогик нутқ белгилари, гап бўлагининг типлари, содда ва қўшма гаплар маънодошлигини, синтактик қурилмаларни, кўчирма гап, матннинг ўзига хос хусусиятларини фарқлай олади ва мулоқотда грамматик ҳамда синтактик бирликлардан ўринли фойдалана олади.

В1+

Фонетика: фонетик ўзгаришларни орфоэпик қоидалар нуқтаи назаридан тушунтира олади, оҳанг ва урғунинг нутқдаги аҳамиятини, ёзув тамойилларини изоҳлай олади.

Лексика: ўзбек тили лексикасининг ривожланиши, бойиши манбаларини тушунтира олади.

Грамматика: сўз туркумлари, гап бўлакларининг услубий хусусиятларини тушуниб, изоҳлай олади. Нутқда грамматик ҳамда синтактик бирликлардан ўринли фойдалана олади.

2-§. Адабиёт фани

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида (барча таълим олиш тиллари бўйича) адабиёт фанини ўрганиш босқичлари

Таълим босқичи

Битирувчилар

Стандарт даражаси

Даража номланиши

Умумий ўрта таълим

Умумий ўрта таълим мактабларининг бошланғич 4-синф битирувчилари

А1

Адабиёт фанини ўрганишнинг бошланғич даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг Адабиёт фани чуқур ўрганиладиган синфлар ва ихтисослаштирилган мактабларнинг 4-синф битирувчилари

А1+

Адабиёт фанини ўрганишнинг кучайтирилган бошланғич даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг 9-синф битирувчилари

А2

Адабиёт фанини ўрганишнинг таянч даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг Адабиёт фани чуқур ўрганиладиган синфлар ва ихтисослаштирилган мактабларнинг 9-синф битирувчилари

А2+

Адабиёт фанини ўрганишнинг кучайтирилган таянч даражаси

Ўрта махсус, касб-ҳунар таълими

Адабиёт фани чуқурлаштирилмаган

ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчилари

В1

Адабиёт фанини ўрганишнинг умумий даражаси

Адабиёт фани чуқурлаштирилган ўрта махсус касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчилари

В1+

Адабиёт фанини ўрганишнинг кучайтирилган умумий даражаси

Адабиёт фанини ўқитишнинг мақсад ва вазифалари

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида адабиёт фанини ўқитишнинг асосий мақсади:

миллий ҳамда жаҳон адабиётининг нодир намуналарини ўқитиш орқали ўқувчиларнинг маънавий-ахлоқий дунёси, адабий-эстетик дидини шакллантириш ҳамда уларда мустақил фикрлаш, образли тафаккурга оид билим, кўникма, малакаларни ҳосил қилиш ва ривожлантириш;

ўқувчиларни бадиий адабиётга қизиқтириш, асарларни ўргатиш жараёнида олам ва инсон табиати, миллий ҳамда умуминсоний қадриятлар, шунингдек, китобхонлик маданиятини шакллантириш орқали ўқувчиларнинг маънавиятини, дунёқарашини кенгайтириб, мустаҳкамлаб боришдан иборат.

умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида адабиёт фанини ўқитишнинг асосий вазифаси:

ўқувчиларнинг оғзаки нутқи адабий тил меъёрлари асосида шаклланиши ва ривожланишини таъминлаш, нутқий компетенцияни ўстириш;

ёзма нутқда юксак саводхонлик, адабий тил меъёрларига риоя этиш, услубий ранг-барангликдан фойдалана олиш кўникма ва малакаларини ривожлантириш ҳамда адабиёт фанининг мазмунидан келиб чиққан ҳолда ўқувчиларда таянч компетенцияларни шакллантиришдан иборат.

Адабиёт фани бўйича умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчиларига қўйиладиган малака талаблари

1. Адабий-нутқий компетенциялар (тинглаб тушуниш, фикрни оғзаки баён қилиш, ўқиш, фикрни ёзма баён қилиш).

А1

ихчам матн асосида яратилган аудиоматн, видеотасвирларни тинглаб тушуна олади;

эртак, топишмоқ, мақол, тез айтиш, ривоят, ҳикоят, масал, халқ қўшиқлари, ҳикоя, шеърларни ўқиб тушунади ва мазмунини қайта сўзлаб бера олади;

ёзма ва босма ҳарфларни, улар ифодалайдиган товушларни тўғри талаффуз эта олади;

матнни гап оҳангига риоя қилган ҳолда аниқ, равон ўқий олади;

бир дақиқада 50 — 55 сўзни ўқий олади;

монологик ва диалогик нутқда ўз фикрини аниқ ифодалай олади;

ўрганилган мавзулар доирасида 5-6 гапдан иборат кичик ижодий матн ёза олади;

мактаб кутубхонасидан фойдалана олади;

кичик ҳажмдаги 8 — 10 та шеърни ёддан айтиб бера олади.

А1+

бир дақиқада 55 — 60 сўзни ўқий олади;

асар қаҳрамонлари, табиат тасвири ҳақида 7-8 гапдан иборат кичик ижодий матн ёза олади;

кичик ҳажмдаги 10 — 12 та шеърни ёддан айтиб бера олади.

А2

бадиий асарлар асосида яратилган аудиоматн, видеотасвирларни тинглаб тушунади, тегишли муносабат билдира олади;

насрий, шеърий, драматик асар намуналарини ифодали ўқийди ва мазмун-моҳиятини тушуна олади;

бадиий асар сюжетини қайта сўзлаб бера олади;

турли жанр ва ҳажмдаги 8 — 10 та шеърий матн ёки унинг парчасини ёддан ифодали айта олади;

адабий, адабий-ижодий ва эркин мавзулардаги иншоларга хос хусусиятларни билади ва ушбу йўналишларда иншо (5 — 7 саҳифа) ёза олади;

адабий тил меъёрларига риоя қилган ҳолда турли мавзуларда таассурот, реферат ва ижодий матн ёза олади, унда халқ мақоллари, маталлари, ҳикматли сўз, бадиий, публицистик асарлардан ўринли фойдалана олади;

мактаб кутубхонасидан мустақил фойдалана олади, турли жанрдаги адабиётларни танлаб мутолаа қилади, ундаги воқеа-ҳодисалар, образлар тизимига муносабат билдира олади.

А2+

Турли жанрдаги матнларни образга кириб ифодали ўқий олади;

турли жанр ва ҳажмдаги 10 — 12 та шеърий матн ёки унинг парчасини ёддан ифодали айта олади;

бадиий асар асосида яратилган кичик саҳна кўринишларида қаҳрамонлар ролини ижро эта олади.

В1

Бадиий ижод намуналари (насрий, шеърий, драматик асар)ни ифодали ўқий олади, уларнинг ижтимоий ҳамда бадиий-эстетик мазмун-моҳиятини тушунади, англайди ва идрок эта олади;

бадиий асар сюжетида акс этган нутқ типларини, тасвир, мулоҳазаларни ўзгаларга тушунтириб бера олади, тасвирланган воқеа-ҳодисалар, образлар тизимига муносабат билдира олади;

шахс сифатида адабий тил меъёрларига риоя қилган ҳолда тўғри ва тушунарли сўзлай олади, ўз фикрини бошқаларга етказа олади;

халқ мақоллари, маталлари, афоризмлардан оғзаки нутқда ўринли фойдалана олади;

турли жанр ва ҳажмдаги 12 — 14 та шеърий матн ёки унинг парчасини ёддан ифодали айта олади.

В1+

ўзбек мумтоз адабиёти намуналарининг жанр хусусиятларини ажрата олади;

мусиқа ва ранг-тасвир асари замиридаги бадиий жозибани ҳис қилади ва уни сўз билан ифодалай олади;

адабиёт ва унинг муайян даври, жанри ҳақида кенг тушунча, тасаввурларни тушунтира олади;

турли жанр ва ҳажмдаги 14 — 18 та шеърий матн ёки унинг парчасини ёддан ифодали айта олади.

2. Бадиий асарни таҳлил қилиш компетенцияси

А1

матндаги сўз ва гапларнинг маъноларини тушуна олади;

асар мазмунидан таъсирлана олади;

халқ оғзаки ижоди намуналарини (эртак, топишмоқ, мақол, масал, тез айтишни) фарқлай олади;

ўрганилган асарларнинг номи, муаллифи, мазмуни ва қаҳрамонларини ажрата олади;

асар қаҳрамонларига муносабат билдира олади;

ўқилган асар мазмунига доир савол ва топшириқларга жавоб бера олади.

А1+

мустақил ўқиш учун тавсия этилган асарларда тасвирланган воқеа-ҳодисалар мазмунини тушуниб, қайта ҳикоя қила олади, асар қаҳрамонларига муносабат билдира олади.

А2

халқ оғзаки ижоди, мумтоз, замонавий ва жаҳон адабиёти намуналарини (насрий, шеърий, драматик асар ёки улардан олинган парчани) фарқлайди ва таҳлил қила олади;

бадиий тасвир воситаларини фарқлай олади, уларни берилган матндан топиб, таҳлилда фойдалана олади;

асарда тасвирланган инсоний ҳис-туйғулар хусусида фикр юрита олади;

бадиий асарда акс этган воқеликни эстетик таҳлил қила олади;

асар қаҳрамонлари характерига хос бўлган фазилатлар ва хислатларга муносабат билдиради, баҳолай олади, уларни ҳозирги кун билан қиёслаб хулоса чиқара олади;

халқ оғзаки ижоди, мумтоз, замонавий ва жаҳон адабиётига оид асар ва унинг қаҳрамонларига ёзма ҳамда оғзаки тавсиф бера олади;

мусиқа ёки рангтасвир асари замиридаги бадиий жозибани ҳис қила олади ва сўз билан ифодалаб бера олади.

А2+

асарнинг ғоявий-бадиий хусусияти ва ёзувчи маҳоратини баҳолай олади;

адабий жанр имкониятларидан келиб чиқадиган бадиий-эстетик ҳодисаларга мустақил ва ижодий муносабат билдира олади.

асарларга аннотация, тақриз ҳамда кичик хабар, лавҳалар ёза олади.

B1

бадиий ижод намуналарини (насрий, шеърий, драматик асарни) ифодали ўқийди, уларнинг ижтимоий ҳамда бадиий-эстетик мазмун-моҳиятини тушунади, англайди ва идрок этади;

бадиий асар сюжетида акс этган нутқ типларини, тасвир, мулоҳазаларни ўзгаларга тушунтириб беради, тасвирланган воқеа-ҳодисалар, образлар тизимига муносабат билдиради;

шахс сифатида адабий тил меъёрларига риоя қилган ҳолда тўғри ва тушунарли сўзлайди, ўз фикрини бошқаларга етказа олади;

халқ мақоллари, маталлари, афоризмлардан оғзаки нутқда ўринли фойдаланади;

шеърий матн ёки унинг парчасини ифодали ёд айта олади.

В1+

ўзбек мумтоз адабиёти намуналарини ифодали ўқийди, шеърий санъат турлари, жанр хусусиятларини ажрата олади;

мусиқа ва ранг-тасвир асари замиридаги бадиий жозибани ҳис қилади ва уни сўз билан ифодалай олади;

адабиёт ва унинг муайян даври, жанри ҳақида кенг тушунча, тасаввурларини тушунтира олади;

асарларга аннотация, тақриз ҳамда кичик хабар, лавҳалар ёза олади.

3-§. Ўзбек тили фани

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида ўзбек тили (таълим ўзбек тилидан бошқа тилларда олиб бориладиган таълим муассасалари учун) фанини ўрганиш босқичлари

Таълим босқичи

Битирувчилар

Стандарт даражаси

Даража номланиши

Умумий ўрта таълим

Умумий ўрта таълим мактабларининг бошланғич
4-синф битирувчилари

А1

Ўзбек тили фанини ўрганишнинг бошланғич даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг ўзбек тили фани чуқур ўрганиладиган синфлар ва ихтисослаштирилган мактабларнинг 4-синф битирувчилари

А1+

Ўзбек тили фанини ўрганишнинг кучайтирилган бошланғич даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг 9-синф битирувчилари

А2

Ўзбек тили фанини ўрганишнинг таянч даражаси

Умумий ўрта таълим мактабларининг ўзбек тили фани чуқур ўрганиладиган синфлар ва ихтисослаштирилган мактабларнинг 9-синф битирувчилари

А2+

Ўзбек тили фанини ўрганишнинг кучайтирилган таянч даражаси

Ўзбек тили чуқурлаштирилмаган ўрта махсус касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчилари

В1

Ўзбек тили фанини ўрганишнинг умумий даражаси

Ўзбек тили чуқурлаштирилган ўрта махсус касб-ҳунар таълими муассасалари битирувчилари

В1+

Ўзбек тили фанини ўрганишнинг кучайтирилган умумий даражаси

Ўзбек тили фанини ўқитишнинг мақсад ва вазифалари

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида ўзбек тили фанини ўқитишнинг мақсади:

ўқувчиларнинг ўқиш ва меҳнат жараёнида, жамоат жойларида турли нутқий вазиятларда мустақил равишда фикрини баён эта олиш, эшитилган ахборотни идрок этиш, воқеа-ҳодисаларга ўз муносабатини билдириш;

ўзбек адабиётининг энг сара намуналари, ўзбек халқининг тарихий, маданий ҳаёти, жаҳон маданиятига ва миллий маданиятга ҳисса қўшган буюк алломалар ижодий меросини ўрганиш орқали миллий қадриятларга ҳурмат билан муносабатда бўлиш малакасини ривожлантиришдан иборат.

Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасаларида ўзбек тили фанини ўқитишнинг асосий вазифалари:

ўқувчиларнинг кундалик ва касбга оид соҳаларда фаолият олиб бориши учун ўзбек тили фани бўйича ўзлаштирган билимларини мулоқот жараёнида қўллаш малакасини ривожлантирувчи нутқий компетенцияларни шакллантириш;

ўқувчиларнинг ўзбек тилида оғзаки ва ёзма саводхонлигини ривожлантиришга қаратилган лингвистик компетенцияларни шакллантириш;

ўқувчиларнинг ўзлаштирган билимлари асосида ўзини ўзи мустақил ривожлантириш, эгалланган билим, кўникма ва малакасини турли вазиятларда қўллай олишга қаратилган таянч компетенцияларни шакллантиришдан иборат.

Ўзбек тили фани бўйича умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълим муассасалари ўқувчиларига қўйиладиган малака талаблари

1. Нутқий компетенция (тинглаб тушуниш, гапириш, ўқиш, ёзиш):

А1

содда саволлар ва гаплар, суҳбатларни тинглаб тушуна олади;

берилган матнни (бадиий асардан парча, шеър) ўқиб тушуна олади;

матн ( топишмоқ, мақол, эртак, кичик ҳикоя, шеър) таркибидаги янги сўзлар маъносини луғат ёрдамида тушуна олади;

содда саволларга жавоб бера олади, маълумот сўрай олади;

ўзи, оиласи, яшаш жойи, дўстлари, танишлари ҳақида гапира олади;

мамлакатимиз рамзлари ва байрамлари, анъаналари ҳақида гапира олади;

аудио-видео воситалар ёрдамида эшиттирилган сўзлар ва гаплар маъносини тушуниб, гапира олади;

топишмоқ, тез айтиш, эртак ва кичик ҳикояларни ўқиб тушунади, мазмунини сўзлаб бера олади;

ўзбек тилида ўзлаштирилган 600 та сўзни нутқида қўллай олади;

ўрганилган мавзу доирасида ўз фикрини 6 — 8 та гап билан изчил баён қила олади;

сўзларни бўғинларга ажратиш ва бўғин кўчириш қоидаларига амал қилган ҳолда ёза олади;

ўрганилган сўзлар ва содда гапларни, табрикнома, хат, сўровнома маълумотларини тўғри ёза олади;

25 — 30 сўздан иборат диктант матнини ҳуснихат талаблари асосида ёза олади.

А1+

саволлар ва гапларни, эшиттирилган қисқа матн, суҳбат, қўшиқ ва шеърларни тушуна олади;

сўзларни бўғин кўчириш қоидаларига амал қилган ҳолда ёза олади;

халқ оғзаки ижоди (топишмоқ, мақол, тез айтиш, эртак) ва болалар адабиёти намуналаридан олинган ҳикоя, шеърларни ўқиб тушунади ва мазмунини сўзлаб бера олади, мавзу юзасидан ёшига мос тарзда қисқа тақдимот қила олади.

А2

аудио-видео воситалар орқали эшиттирилган хабарлар, оммабоп ва кундалик ҳаёт мавзусидаги янгиликларни тушуна олади;

ўрганилган мавзуларда ўзаро суҳбатлаша олади ва баҳсларда иштирок эта олади;

суҳбат жараёнида мурожаат этиш шаклларини, муомала одоби (этикет) элементларини тўғри қўллай олади ва фикрга муносабат билдира олади;

суҳбатдошининг гапини бўлиш, суҳбатга қўшилиш ва унга аниқлик киритиш, нутқини секинлаштиришга ундаш воситаларидан фойдалана олади;

оммабоп материалларни (газета, шахсий ва электрон хатлар) ўқиб тушунади ва мазмунини сўзлай олади;

ўрганилган матнлар асосида 1300 та сўзни нутқида қўллай олади;

матнни (бадиий асардан парча, ҳикоя, хабар) бир дақиқада 70 — 75 сўз тезлигида ўқий олади;

70 — 80 сўздан иборат матн асосида диктант; 90 — 100 сўзли матн асосида баён ёза олади; 11 — 15 гап ҳажмида матн туза олади;

айрим иш қоғозларини (ариза, таржимаи ҳол, эълон, тушунтириш хатини) ёза олади.

А2+

кўрган ёки эшитган воқеа-ҳодисани, ҳикоя, эртак, матн мазмунини гапириб бера олади, унга муносабат билдира олади;